Vergelding of herstel?

You have heard that it was said, ‘Eye for eye, and tooth for tooth.’ But I tell you, do not resist an evil person. If anyone slaps you on the right cheek, turn to them the other cheek also. And if anyone wants to sue you and take your shirt, hand over your coat as well. — Matthew 5, 38-40

Na de afschaffing van apartheid in Zuid-Afri­ka moesten de groepen die eerst tegen­over elka­ar ston­den een manier vin­den om het verleden te ver­w­erken. Hier­voor werd de Waarhei­ds- en Ver­zoen­ingscom­missie opgericht, geleid door Desmond Tutu. Er waren zoveel schendin­gen van mensen­recht­en geweest dat het onbe­gonnen werk was om alle daders strafrechtelijk te ver­vol­gen. Om toch de waarheid boven tafel te kri­j­gen, bood de com­missie amnestie als iemand eerlijk zou vertellen wat hij of zij had gedaan. Dit was vaak in het bijz­i­jn van (fam­i­lie van) de slachtof­fers. Op deze manier was er erken­ning van de mis­daad, en werd er door de daders om vergev­ing gevraagd. Tussen 1996 en 2000 heeft de Com­missie duizen­den slachtof­fers en daders geho­ord (een voor­beeld is het ver­haal over de moord op vier man­nen uit Cradock). Desmond Tutu schri­jft:

Echte ver­zoen­ing stoelt op vergev­ing, en vergev­ing is gebaseerd op werke­lijke beken­te­nis, en beken­te­nis is gebaseerd op boete­doen­ing, op berouw, op ver­dri­et over wat je hebt aan­gericht.

Door gewoon te zeggen ‘wat is geweest, is geweest’, kom je niet in het reine met wat er is gebeurd, zo kun je het verleden niet achter je lat­en. Hoe kun je vergeven als je niet weet wie en wat je moet vergeven?

Het werk van de Waarhei­ds- en Ver­zoen­ingscom­missie is een voor­beeld van ‘her­stel­lend recht’ (restora­tive jus­tice) in plaats van ‘vergeldend recht’ (ret­ribu­tive jus­tice). Het is gericht op her­s­tel in plaats van vergeld­ing. Dit resoneert met een oud straf­sys­teem in Afri­ka bin­nen de ubun­tu filosofie, waar de relaties tussen mensen cen­traal ston­den. De amnestie die werd gebo­den was geen doel maar een mid­del om relaties te her­stellen.

Bike

Het toe­val wil dat ik waarschi­jn­lijk ook per­soon­lijk ervar­ing ga opdoen op dit gebied. Een paar weken gele­den is mijn fiets gestolen bij het sta­tion in Gilling­ham. Omdat de poli­tie de dief op het­er­daad betrapte, had ik mijn fiets dezelfde avond weer terug. Hulde aan Kent Police dus, en des te meer omdat ze in dit geval Restora­tive Jus­tice willen toepassen. In de komende maand zal ik daar­voor wor­den uitgen­odigd. Ik ben benieuwd!

Deze vas­ten­ti­jd denk ik na over het afbreken van muren van vijand­schap, deels aan de hand van een boek van Belousek. Voor veel, waarschi­jn­lijk alle, mensen gaat her­stel­recht direct in tegen een instinc­tieve roep om vergeld­ing. Belousek ziet dit als een menselijke eigen­schap, die door God in de Torah wordt ‘getemd’ tot een evenredi­ge uitwissel­ing: Oog om oog, tand om tand. Maar Jezus maakt duidelijk dat God niet om vergeld­ing vraagt. Je moet anderen niet behan­de­len zoals ze jou behan­deld hebben, maar zoals je zou willen dat ze jou behan­de­len. Zo kun­nen we de vicieuze cirkel van vergeld­ing door­breken.

Bron­nen:

  • Desmond Tutu, 2004. God heeft een droom, Hoopvolle gedacht­en voor onze tijd
  • Dar­rin W. Sny­der Belousek, 2011. Atone­ment, Jus­tice and Peace