De grote kleine man

Sean and Julia, Gareth, Anne and Breeda,
Their lives are bigger than any big idea. — U2, Peace on Earth

Op 21 sep­tem­ber, de inter­na­tionale dag van de vrede, schoten ter­ror­is­ten in een winkel­cen­trum tien­tallen burg­ers dood, waaron­der kinderen en zwan­gere vrouwen. Het meeste geweld op de wereld is allang geen nieuws meer. Drugsmo­or­den in Mex­i­co, gueril­la oor­logen in Con­go. Geweld beweegt zich alti­jd in cirkels. Na de aanslag in Nairo­bi is de kans groot dat er elders in Kenia onrust uit­breekt die zich keert tegen moslims en mensen met een Soma­lis­che achter­grond.

Gandhi

Van­daag is ook een ‘dag van’, de ‘dag van de geweld­loosheid’. Een eerbe­toon aan een grote kleine man: Mahat­ma Ghan­di. 144 jaar gele­den werd hij geboren. Zijn lev­en stond in het teken van de zoek­tocht naar waarheid. Als advo­caat, en ook in zijn per­soon­lijke lev­en. Hij was veg­e­tar­iër, celi­batair bin­nen een lev­enslang huwelijk, en streefde naar bez­it­loosheid. In Zuid-Afri­ka ontwikkelde hij zijn strate­gie van geweld­loos verzet. Lat­er zette hij deze strate­gie in toen hij India lei­d­de naar onafhanke­lijkheid van de Brit­ten.

Kurlan­sky maakt in zijn boek over geweld­loosheid direct het punt dat geen enkele taal een woord heeft om dit con­cept uit te drukken, behalve dat het ‘geen geweld’ is. Dit duidt erop dat het gebruik van geweld bij de men­sheid zit inge­bakken. De strate­gie van geweld­loosheid vraagt meer cre­ativiteit, geduld, en bove­nal berei­d­heid om te lij­den. Het is een meth­ode van verzet die weigert om menselijk lev­en te schaden, zoals Ghan­di zegt:

It is quite prop­er to resist and attack a sys­tem, but to resist and attack its author is tan­ta­mount to resist­ing and attack­ing one­self. For we are all tarred with the same brush, and are chil­dren of one and the same Cre­ator, and as such the divine pow­ers with­in us are infi­nite. To slight a sin­gle human being is to slight those divine pow­ers and thus to harm not only that being but with him the whole world.

V

Oor­log en ter­ror­isme ontstaan als we ons opde­len in eth­niciteit­en, reli­gies, lan­den. Het tegengif moeten we zoeken in de een­heid van de men­sheid. Gand­hi was onder andere geïn­spireerd door Tol­stoj, die schreef:

One thought con­stant­ly emerged among dif­fer­ent nations, name­ly that in every indi­vid­ual a spir­i­tu­al ele­ment is man­i­fest­ed […] that strives to unite with every­thing of a like nature to itself, and attains this aim through love.

Tol­stoj stelt de vraag: wat als we de wet van de liefde, die Jezus voorschri­jft in de Bergrede, zouden toepassen op het niveau van de samen­lev­ing?

Jul­lie hebben geho­ord dat gezegd werd: “Een oog voor een oog en een tand voor een tand.” En ik zeg jul­lie je niet te verzetten tegen wie kwaad doet, maar wie je op de rechter­wang slaat, ook de link­er­wang toe te keren. Als iemand een pro­ces tegen je wil voeren en je onderkleed van je wil afne­men, sta hem dan ook je boven­kleed af. En als iemand je dwingt één mijl met hem mee te gaan, loop er dan twee met hem op. Geef aan wie iets van je vraagt, en keer je niet af van wie geld van je wil lenen.
Jul­lie hebben geho­ord dat gezegd werd: “Je moet je naaste liefhebben en je vijand hat­en.” En ik zeg jul­lie: heb je vijan­den lief en bid voor wie jul­lie ver­vol­gen, alleen dan zijn jul­lie werke­lijk kinderen van je Vad­er in de hemel. Hij laat zijn zon immers opgaan over goede en slechte mensen en laat het rege­nen over recht­vaardi­gen en onrecht­vaardi­gen.

De Dalai Lama, die Gand­hi als poli­tiek voor­beeld noemt, duidt het­zelfde aan als hij het heeft over mede­do­gen, com­passie. Het komt voort uit de over­tuig­ing dat alle mensen het­zelfde zijn: ze willen gelukkig zijn en niet lij­den. Als je op deze manier naar mensen kijkt, juist ook naar je vijan­den, zul je hen kun­nen behan­de­len als je broed­ers en zusters.

V

Gand­hi bracht het ultieme offer aan zijn filosofie toen hij in 1948 werd ver­mo­ord door een poli­tieke extrem­ist. Wat voor zin heeft het om deze ‘dagen van’ uit te roepen, als het blijk­baar zo weinig te mak­en heeft met de realiteit? Ik geloof niet dat ik ooit van zo dicht­bij en aan den lijve een hoeveel­heid geweld heb ervaren als de afgelopen tijd. Mijn instinc­tieve reac­tie is om een wapen te kopen om me te verdedi­gen. Maar de cirkel van geweld moet door­bro­ken wor­den. We kun­nen het kwade alleen over­win­nen door het goede. Mensen als Ghan­di zijn de ster­ren aan de hemel die lat­en zien dat het kan.

Are you jeal­ous of the ocean’s gen­eros­i­ty?
Why would you refuse to give
this love to any­one?
Fish don’t hold the sacred liq­uid in cups!
They swim the huge flu­id free­dom.

V

Quotes komen uit deze boeken:

  • Mark Kurlan­sky, Non­vi­o­lence: The his­to­ry of a dan­ger­ous idea
  • M.K. Gand­hi, An auto­bi­og­ra­phy: The sto­ry of my exper­i­ments with truth
  • Leo Tol­stoy, A let­ter to a Hin­du (gratis op www.gutenberg.org)
  • Jelalud­din Rumi, The book of Love (het gedicht)